Jeroen's Studie Archief
Infinitesimaalrekening 9 september 2024

Complexe getallen

De complexe getallen, aangegeven met C\Complex, is een getalverzameling. Het volgt dezelfde algebra met dezelfde regels als R\R, met de toevoeging dat i2=1i^2=-1.

Een complex getal zz wordt dan geschreven als a+bia+bi, waarbij a,bRa,b\in\R. In dit geval heet aa het reële deel van zz, notatie Re(z)\text{Re}(z). En bb heet het imaginaire deel van zz, notatie Im(z)\text{Im}(z).

Complexe vlak

In het complexe vlak kan ieder complex getal getekend worden. De verticale as is voor het imaginaire deel, de horizontale as voor het reële deel.

Modulus, argument en geconjugeerde

Van een complex getal z=a+biz=a+bi is de modulus, notatie z|z|, gelijk aan de afstand van zz tot 00. Deze is dan te berekenen met de stelling van Pythagoras:

z=a2+b2 |z| = \sqrt{a^2 + b^2}

Het argument van zz, notatie arg(z)\arg(z), is de hoek die zz maakt t.o.v. de oorsprong. We spreken af dat πarg(z)π-\pi \leq \arg(z) \leq \pi. Met goniometrie kan worden gevonden dat:

tan(arg(z))=ba \tan(\arg(z)) = \frac ba

De complex geconjugeerde van zz, notatie z=a+bi\overline z = \overline{a+bi}, is gelijk aan abia-bi. Er geldt dus Re(z)=Re(z)\text{Re}(\overline z) = \text{Re}(z), Im(z)=Im(z)\text{Im}(\overline z) = -\text{Im}(z) en z=z|\overline z| = |z|.

Poolcoördinaten

Als voor een complex getal z0z \neq 0 geldt dat r=zr=|z| en θ=arg(z)\theta=\arg(z), dan geldt ook dat cos(θ)=ar\cos(\theta) = \frac ar en sin(θ)=br\sin(\theta) = \frac br. Hiermee kunnen we zz schrijven als:

z=a+bi=rcos(θ)+irsin(θ) z = a + bi = r \cos(\theta) + ir \sin(\theta)

De getallen rr en θ\theta heten dan de poolcoördinaten van zz.

Complexe ee-machten

Voor elk reël getal xx is de complexe exponentiële functie exie^{xi} gelijk aan:

exi=cos(x)+isin(x) e^{xi} = \cos(x) + i\sin(x)

Hieruit volgt dat het complexe getal z=a+biz=a+bi kan worden geschreven als:

z=a+bi=rcos(θ)+irsin(θ)=r(cos(θ)+isin(θ))=reθi z = a + bi = r \cos(\theta) + ir \sin(\theta) = r\big(\cos(\theta)+i\sin(\theta)\big) = re^{\theta i}

Eigenschappen

Voor complexe getallen zz en ww gelden de volgende eigenschappen:

  • z+w=z+w \overline{z+w} = \overline z + \overline w
  • zw=z w \overline{zw} = \overline z \space \overline w
  • z z=z2 z \space \overline z = |z|^2
  • zw=zw |zw| = |z||w|
  • arg(zw)=arg(z)+arg(w) \arg(zw) = \arg(z) + \arg(w)

Voorbeeld-opgaven

Hier is een voorbeeld-opgave over de macht van een complex getal.

Opgave

Schrijf (1+i)7(1+i)^7 in de vorm a+bia+bi.

Uitwerking

We weten dat 1+i=12+12=2|1+i|=\sqrt{1^2+1^2}=\sqrt2 en arg(1+i)=arctan(11)=14π\arg(1+i)=\arctan(\frac11)=\frac14\pi. Hiermee kunnen we 1+i1+i schrijven als 2e14πi\sqrt2 e^{\frac14\pi i}.

Nu geldt:

(1+i)7=(2e14πi)7=82e74πi=82e14πi=82(cos(14π)+isin(14π))=82(12212i2)=88i \begin{aligned} (1+i)^7 &= \big(\sqrt2 e^{\frac14\pi i}\big)^7 = 8\sqrt2 e^{\frac74\pi i} = 8\sqrt2 e^{-\frac14\pi i} \\ &= 8\sqrt2 \big(\cos(-\tfrac14\pi) + i\sin(-\tfrac14\pi)\big) \\ &= 8\sqrt2 \big(\tfrac12\sqrt2 - \tfrac12i\sqrt2\big) \\ &= 8-8i \end{aligned}

En hier is een voorbeeld-opgave over de complexe oplossingen van een vergelijking.

Opgave

Vind alle oplossingen voor de vergelijking z6=1z^6=1.

Uitwerking

Schrijf z=reθiz=re^{\theta i}. We weten z6=1=1|z^6|=|1|=1 en arg(z6)=arg(1)=0\arg(z^6)=\arg(1)=0. Verder weten we dat:

arg(z6)=arg((reθi)6)=arg(r6e6θi)=6θ \arg(z^6) = \arg\big((re^{\theta i})^6\big) = \arg\big(r^6e^{6\theta i}\big) = 6\theta

Hieruit volgt dat 6θ=0+2kπ6\theta=0+2k\pi voor kZk\in\Z, en dus dat θ=13kπ\theta=\tfrac13k\pi. Hiermee kunnen we ten slotte de oplossingen vinden:

e0i=1,e13πi=12+12i3,e23πi=12+12i3,eπi=1,e43πi=1212i3,e53πi=1212i3 e^{0i} = 1, \quad\quad e^{\frac13\pi i} = \tfrac12 + \tfrac12i\sqrt3, \quad \quad e^{\frac23\pi i} = -\tfrac12 + \tfrac12i\sqrt3, \\ e^{\pi i} = -1, \quad\quad e^{\frac43\pi i} = -\tfrac12-\tfrac12i\sqrt3, \quad\quad e^{\frac53\pi i} = \tfrac12-\tfrac12i\sqrt3

Gemaakt door Jeroen van Rensen.